سەلاحەدینی ئەیووبی

سەلاحەددین یووسفی کوڕی ئەییوب لە ١١٣٧دا لە قەڵای تەکریت لە بنەماڵەیەکی کوردیی هۆزی ڕەواد، کە ڕەسەنایەتیی لە ناوچەی دڤینی ئەرمەنستانەوە بوو، لەدایکبوو. بنەماڵەکەی کۆچی شام و پاشان بەعلبەکیان کرد، کاتێک مامی شیرکوه فەرماندەی سوپای نوور ئەددینی زەنگی بوو. سەلاحەددینی گەنج لە دیوانی مامی گەورە بوو، فاریسایەتی و فقهی و عەرەبیی فێر بوو، و لە منداڵیدا قورئانی لە بەرکرد. لە ١١٦٩دا لەگەڵ شیرکوهدا چووە میسر، کاتێک دەوڵەتی فاتیمیی شیعی لەژێر گوشاری ڕابینەکاندا دەڕووخا. دوای مردنی لەناکاوی شیرکوه، سەلاحەددین خۆی — لە تەمەنی ٣٢ ساڵیدا — وەک وەزیری دوا خەلیفەی فاتیمی العاضد دۆزییەوە. بە حەوسەڵە فەرمانڕەوایی کرد، لە ١١٧١دا خەلافەتی فاتیمیی هەڵوەشاندەوە و میسری گەڕاندەوە بۆ مەزهەبی سوننی، و ئەیووبیەکانی دامەزراند کە دوو سەدە میسر و شام و یەمەنیان فەرمانڕەوایی کرد. سەلاحەددین بەرەی ئیسلامیی لە دژی دەوڵەتە ڕابینەکان لە ئەوەی ئەمڕۆ فەلەستینە یەکخست. لە ٤ی تەمموزی ١١٨٧دا سوپای پاشایەتیی قودسی لە شەڕی حەتیندا لە نزیک تەبریا تێکشکاند؛ خاچی ڕاست ون بوو و زیاتر لە ٢٠ هەزار سوارچاکی ڕابین کوژران. سێ مانگ دواتر، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١١٨٧دا، بە ئاشتیی چووە قودس دوای ٨٨ ساڵ دەسەڵاتی ڕابینەکان، و مافی ڕۆیشتنیان بە سەلامەتی یان مانەوەی لەژێر پاراستنی خۆی دایە دانیشتووانە مەسیحییەکان — کارێک کە مێژوونووسە ئەوروپییەکان خۆیان وەک نموونەی پاڵەوانی لە بەرامبەر شکستی خۆیان تۆمار کردووە. پاشان پێنج ساڵ لە بەرامبەر ڕابینی سێیەم و پاشای ئینگلیزی ڕیچارد دڵ‌شێر ڕاوەستا. لە شەڕدا توند بوو بەڵام لە بەخشیندا بەخشندە: کاتێک پاشا نەخۆش کەوت، خۆخ و بەفری لە شاخەکانی لوبنانەوە بۆ نارد و دکتۆرە تایبەتییەکەی پێشکەش کرد. سەلاحەددین لە ٤ی ئازاری ١١٩٣دا لە شامدا لە تایەکی ڕۆیشتوو کۆچی دوایی کرد، و هیچ سامانێکی نەهێشت کە بەسە بۆ نێژینی خۆی. لە تەنیشت مزگەوتی ئومەویی لە شام نێژرا، و گۆڕەکەی هێشتا سەردانی دەکرێت. مێژووی ئیسلامی وەک هێمای یەکێتی یادی دەکات؛ ئەدەبی ئەوروپی — تەنانەت دانتە لە کۆمیدیای خوایی — لە جێگەیەکی ڕێزدا وەک بەشکۆترین دوژمنی ڕێزی پێ دانا.