یلماز گونەی

یلماز گونەی (١٩٣٧-١٩٨٤)، ئەکتەر و دەرهێنەر و نووسەری کورد-تورک، یەکێک لە دەرهێنەرە گەورەکانی جیهانیی سەدەی بیستەم. بە ناوی یلماز پوتون لە گوندی یەنیجە لە نزیک ئەدەنە لە بنەماڵەیەکی کوردیی هەژاردا لەدایکبوو، لە منداڵیدا لە کێڵگەکانی پەمبووی کاری دەکرد. چووە ئەستەنبوڵ و کاریگەری خۆی لە سینەمای تورکیدا بە نووسینی سیناریۆ دەست پێکرد، پاشان بوو بە ئەکتەری سەرەکیی چەند دەیان فیلم، و نازناوی 'پاشای ناشیرین'ی وەرگرت. گونەی بە ئەستێرەبوون قایل نەبوو. بەرە دەرهێنانی چوو و شاکارەکان وەک هیوا (١٩٧٠) و مەڕینە (١٩٧٨)ی دروست کرد کە ژیانی جووتیارانی ئەناتۆڵی و کوردانیان نواند. باوەڕە چەپ-نەتەوەپەروەرە کوردییەکانی دەیکردە ئامانجی هەمیشەیی دەوڵەتی تورکیا؛ چەند جار بەهۆی تاوانە سیاسییەکانەوە دەستگیر کرا. لە ١٩٧٤دا بەهۆی کوشتنی قازییەک لە شەڕێکدا — تاوانێک کە زۆر کەس وەک دروستکراوی دادەنێن — بە ١٩ ساڵ زیندانی حوکم درا. لە زیندانەوە سیناریۆی شاکارەکەی یۆڵ ('ڕێگا'، ١٩٨٢)ی نووسی، کە لەلایەن یاریدەدەری شەریف گۆڕەنەوە بەپێی ڕێنماییەکانی لە حوجرەکەیەوە دەرکراو بەرە دەرهێنانی چوو. یۆڵ لە کان پاڵمی زێڕینی بەدەست هێنا، لەگەڵ فیلمی مفقووی کۆستا-گاڤراسدا بەشدار بوو. چارەنووسی تورک-کوردیی بە توندی و خۆشەویستی نواند. لە ١٩٨١دا لە زیندان هەڵات و لە فەرەنسا پەنای برد، کاتێک مۆنتاژی یۆڵی تەواو کرد و دوا فیلمی دیوار ('دیوار'، ١٩٨٣)ی دروست کرد — چیرۆکی زیندانی منداڵانێک لە تورکیا. گونەی لە ١٩٨٤دا لە پاریس بەهۆی سەرەتانی گەدەوە و لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، و لە پێر لاشێز نێژرا. ڕۆژنامەکانی فەرەنسی ئەو کاتە نووسیان: 'مامۆستای سینەمای جیهانی مرد'. کوردان بە هێمای سینەمای کوردیی نوێی دادەنێن، و لە هەموو زانکۆیەکی سینەمای جیهاندا فێر دەکرێت. ئەمڕۆ ساڵۆنە لە کوردستان و ئەوروپا ناوی هەڵگرتووە، و فیلمی یۆڵی لە فێستیڤاڵە پەنابەری و سوورییەکاندا لە سەرانسەری جیهاندا نیشان دەدرێت.