جەژن و بۆنە

Mar 16

ڕۆژی یادگاری هەڵەبجە

ڕۆژی یادگاری هەڵەبجە — ١٦ی ئازار — یادکردنەوەی پڕۆژەترین هێرشی کیمیاوییە بەسەر هاووڵاتیاندا لە مێژووی نوێدا، کاتێک ڕێژیمی سەدام حسێن لە ساڵی ١٩٨٨دا لە کاتی هەڵمەتی ئەنفال شاری هەڵەبجەی بە گازی سارین و خەردەل بۆمباران کرد، لە نیوەڕۆیەکدا پێنج هەزار دانیشتووی کوشت و هەزاران کەسی دیکەی پەککەوتە کرد. لەو ڕۆژەدا دوکانەکان لە سەرانسەری کوردستانی عێراق دادەخرێن، ئاڵا نیوەڕێژ دەکرێت، و ڕزگاربووان و بەرپرسان سەردانی گۆڕی بەکۆمەڵ و ڕیشاڵی یادگاری لە دەرگای شار دەکەن. سیمپۆزیۆم و خوێندنەوەی شیعری بەرپا دەکرێت، و شاعیرانی کورد شیعری ماتەمینی دەخوێنن. دادگاکانی نێودەوڵەتی دواتر هێرشی هەڵەبجەیان وەک کاری جینۆساید ناسی. ئەم ڕۆژە نایە بەرپاکردن بەڵکوو یادکردنەوەیە — یادگاری بۆ مردووان، و یادخستنەوەی ئەوەی کە مێژووی برینداری لەبیر ناکرێت.

Mar 21

نەورۆز

نەورۆز — 'ڕۆژی نوێ' — سەرە ساڵی کوردییە و گرنگترین جێژنی ساڵە، کە لە ٢١ی ئازاردا لەگەڵ یەکسانیی بەهاردا بەرپا دەکرێت. بۆ کوردان نەورۆز زۆر زیاتر لە ڕێکەوتێکی ساڵنامەییە: نوێکردنەوەی پەیوەندییە لەگەڵ خاکدا، و یادکردنەوەی ئەفسانەی کاوای ئاسنگەرە کە زۆراکی زۆردارەی کوشت و ئاگری ئازادی لە لووتکەی شاخاندا داگیرساند. ئاهەنگەکان لە شەوی ٢٠ی ئازارەوە دەست پێ دەکەن: ئاگری گەورە لە لووتکەی هەموو شاخێک و لە هەموو مەیدانێکدا داگیرسێنرێت، و گەنجان بە سەریدا دەفڕن لە ڕێوڕەسمێکدا بۆ ڕزگاربوون لە خەفەتەکانی ساڵی ڕابردوو. کوردان جوانترین جلوبەرگی نەریتی خۆیان لەبەر دەکەن و گۆڤەند لە بازنە درێژەکاندا دەگرن لە هەولێر، ئامەد، مەهاباد و عەفرین. لە کوردستانی عێراق و ئێراندا جێژنێکی فەرمیی گشتییە؛ لە تورکیادا بۆ چەند دەیە قەدەغە کرابوو و هەزاران کەس دەستگیر کران، پێش ئەوەی لە ساڵانی دواییدا بە بەشێک ڕێگەی پێبدرێت.

Apr 17

چوارشەمی سوور

چوارشەمی سوور — سەرە ساڵی ئێزدییە، کە لە یەکەم چوارشەمی مانگی نیسانی ڕۆژهەڵاتی بەپێی ساڵنامەی کۆن بەرپا دەکرێت. نەریتی ئێزدی دەڵێت لەو ڕۆژەدا تاووسی مەلەک هاتە سەر زەوی: گەردوون لە خۆشییدا لەرزی، گوڵەکان کرانەوە، و خۆر بۆ یەکەم جار لەسەر خاکی کوردستاندا هەڵهات. ئامادەکارییەکان پێش بەیانیی دەست پێ دەکەن: هێلکە بە ڕەنگی زیندوو ڕەنگ دەکرێن، هێمای ژیانی نوێ و یەکەم تۆوەکانی هەبوون؛ پاش کوڵاندن لە دەرگاکانی ماڵ دەلکێنرێن و لە ناو خێزاندا دابەش دەکرێن. خواردنی تایبەتی برنجی زەرد ئامادە دەکرێت، و خێزانەکان بەیانیی جێژن سەردانی گۆڕی خزمەکانیان دەکەن. لە لالش، پیرۆزترین شوێنی ئێزدی، نوێژی تایبەت دەکرێت و بابا شێخ تەواوی کۆمەڵگا پیرۆز دەکات. لە دوای جینۆسایدی شنگال ٢٠١٤، ئەم ڕۆژە بووە بە هێمای دوولایەنە — ژیان و بەرخۆدان.

Oct 6

جێژنی جەماعیا

جێژنی جەماعیا — 'جێژنی کۆمەڵ' — گرنگترین جێژنی کۆمەڵایەتیی ئێزدییەکانە، کە ساڵانە لە نێوان ٦ تا ١٣ی تشرینی یەکەمدا لە شیوی پیرۆزی لالش لە باکووری ڕۆژهەڵاتی مووسڵ بەرپا دەکرێت. هەزاران ئێزدی لە عێراق، سوریا، ئەرمەنستان و کۆچبەرانی ئەوروپا حەج دەکەن بۆ ئەنجامدانی ڕێوڕەسمەکانیان لە ماڵی شێخ عەدی کوڕی موسافیر. ڕێوڕەسمەکان بریتین لە: شۆردنی بەرگەی دەرگا بە ئاوی کانیا سپی، بەسەرکردنی ئامێتی سووری منداڵان بۆ پاراستن، و پێگەی ڕێوڕەسمی لە دەوری گۆڕی شێخ عەدی بە گۆرانی تایبەت. ئاژەڵ بۆ قوربانی سەردەبڕێن و گۆشتەکەی بە هەژاران دەدرێت، و بازنە سەماحییەکان بە ڕیتمی دەهۆڵ و زۆرنا دەکرێن. لە پاش جینۆسایدی ٢٠١٤، ئێزدییەکان گەڕاونەتەوە بۆ بەرپاکردنی جەماعیا وەک کارێکی کۆمەڵایەتیی بەرخۆدان — بەڵگەی گەشتیی بەردەوامبوونی ئاینەکە.

Dec 17

ڕۆژی ئاڵای کوردستان

ڕۆژی ئاڵای کوردستان — ١٧ی کانوونی یەکەم — یادکردنەوەی یەکەم بەرزکردنەوەی فەرمیی ئاڵای ئێستای کوردستانە بە خۆری ٢١ تیشکی، کە لەلایەن کۆماری ئاراراتەوە لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧، یەکەم دەوڵەتی کوردیی نێودەوڵەتی ناسراو، پەسەند کرا. ئاڵاکە دواتر لەلایەن کۆماری مەهاباد لە ١٩٤٦ و لەلایەن کوردستانی عێراق لە ١٩٩٢ بە بڕیاری پەرلەمان وەرگیرا. سێ هێڵەکەی واتای جیاوازیان هەیە: سوور بۆ خوێن کە لە پێناوی ئازادیدا ڕژێنراوە، سپی بۆ ئاشتی و یەکسانی، سەوز بۆ بەرهەمداری خاکی کوردستان و شاخەکانی؛ خۆر لە ناوەڕاستدا ئاینی کۆنی کوردی و خۆرپەرستی میدییەکان — باوباپیرانی کوردان — لە یاددا دەهێنێتەوە. لەو ڕۆژەدا ئاڵا لە هەموو بینایەکی فەرمیی هەرێمی کوردستاندا بەرز دەکرێتەوە، و پێشڕەو لە کۆڵانەکاندا بەرپا دەکرێت کە خەڵک ڕەنگەکانی ئاڵا لە بەر دەکەن.