Cejn û Roj

Mar 16

Roja Bîranîna Helebcê

Roja Bîranîna Helebcê — 16-ê Adarê — bîranîna êrîşa kîmyayî ya herî hovane li ser sivilan e di dîroka nûjen de, dema rejîma Sedam Husên di sala 1988-an de bajarê Helebcê di operasyona Enfalê de bi gazê sarîn û xerdelê bombebaran kir, di nîvê rojê de pênc hezar niştecîh kuşt û hezar yên din birîndar û tekez hiştin. Di vê rojê de dikan li seranserê Kurdistana Iraqê tên girtin, ala li nîvê dirikê tê hiştin, û rizgaryî û berpirsiyar seredana mezelê kom û peykera bîranînê li deriyê bajarê dikin. Sempozyûm û xwendinên helbestî tên kirin, û helbestvanên kurd elegîyan dixwînin. Dîwanên navneteweyî paşê êrîşa Helebcê wek karekî jenosîd nas kirin. Ev roj nayê pîroz kirin lê tê bîranîn — bîranîneke ji bo mirovan, û şîretkirinek ku dîroka birîndar nayê jibîr kirin.

Mar 21

Newroz

Newroz — 'Roja Nû' — Serê Sala Kurdî ye û cejna herî girîng a salê ye, ku di 21-ê Adarê de bi serîhevbûna biharê tê pîroz kirin. Ji bo kurdan Newroz ne tenê tarîxek e di salnameyê de: ji nû ve girêdana bi welêt re ye, û bîranîna efsaneya Kawayê Hesinkar e ku zalim Zehakê kuşt û agirên azadiyê li serê çiyayan pêket. Cejn ji êvara 20-ê Adarê dest pê dike: agirên mezin li ser her serîçiyayek û li her meydanê tê pêketin, û ciwan li serê wan dilîzin di rîtueleke berdana xemên sala derbas-bûyî. Kurd cilûbergên xwe yên kevneşopî yên herî xweş didin xwe û govendê di çerxên dirêj ên vekirî de digirin li Hewlêr, Diyarbekir, Mahabad û Efrînê. Li Kurdistana Iraqê û Îranê cejneke fermî ya gel e; li Tirkiyê pîrozbahî ji bo dehsalan hat qedexekirin û hezar mirov hatin girtin, berî ku di salên dawî de bi qismî were destûrkirin.

Apr 17

Çarşema Sor

Çarşema Sor — Serê Sala Êzîdî ye, ku di yekem çarşemiya meha nîsanê ya rojhilatî ya li gor salnameya kevn de tê pîroz kirin. Tradîsyona êzîdî dibêje ku di vê rojê de melek Tawûsî Melek daket erdê: gerstêrk bi şîreniyê leriz da, gulan vebûn, û tav cara yekem li ser axa kurdî hilat. Amadekarî berî segînê dest pê dikin: hêk bi rengên zindî tên boyaxkirin, sembolek a jiyana nû û tovê yekem ê hebûnê; piştî kelandinê li deriyên malê tên zeliqandin û di nav malbatê de tên parvekirin. Xwarinên taybet ên brincê zer tên amadekirin, û malbat di siberojê de seredana gorên xizmên xwe dikin. Li Laliş, cihê herî pîroz ê êzîdî, dua taybet tên xwendin û Baba Şêx civakê bi temamî pîroz dike. Ji ber trajediya Şingalê ya 2014-an, ev roj bûye sembola dualî — ya jiyanê û ya berxwedanê.

Oct 6

Cejna Cemayê (Cejna Cemaeta Êzîdî)

Cejna Cemayê — 'Cejna Civakê' — cejna herî girîng a civakî ya êzîdiyan e, ku salane di navbera 6-ê û 13-ê Cotmehê de li geliyê pîroz Laliş li bakurê rojhilatê Mûsilê tê pîroz kirin. Hezar êzîdî ji Iraq, Sûriyê, Ermenistan û koçberîya Ewropayê tên ziyaretkirinê ji bo ku rîtuelên xwe li mala Şêx Adî bin Musafir bicîh bînin. Rîtuel ev in: şuştina serê deriyê bi ava Kaniya Spî, danîna gerdenkên qumaşê sor li dora stûyê zarokan ji bo parastinê, û meşa rîtuel a li dora gora Şêx Adî bi stêranên taybet. Heywan tên qurban kirin û goştê wan ji feqîran tê dayîn, û çerxên semayê bi rîtmê davila û zûrnê tên kirin. Piştî jenosîda 2014-an, êzîdî vegeriyan da ku Cemaya bikin wek kareke kolektîf a berxwedanê — îsbatek a ku ol dom dike.

Dec 17

Roja Ala Kurdistanê

Roja Ala Kurdistanê — 17-ê Berfanbarê — bîranîna serê yekem fermî ya ala Kurdistanê ya niha bi rojê 21-tîrêjî, ku ji aliyê Komara Araratê di 17-ê Berfanbara 1927-an de — yekem dewleta kurdî ya naskirî navneteweyî — hate pejirandin. Ala paşê ji aliyê Komara Mahabadê di 1946-an de û ji aliyê Kurdistana Iraqê di 1992-an de bi biryara parlamentoyê hate qebûl kirin. Sê xêzên wê wateyên cuda hilgirtin: sor ji bo xwîna ku ji bo azadiyê hatiye rijandin, spî ji bo aşitî û wekheviyê, kesk ji bo bextiyariya welêt û çiyayên kurdî; roj li navendê ola kurdî ya kevn û rojperestiya Medan — bav û kalên kurdan — tîne bîra mirov. Di vê rojê de ala ji her avahiyek hikûmî ya Herêma Kurdistanê tê bilind kirin, û meş li kuçeyan tên kirin ku mirov rengên ala li xwe dikin.