Efrîn

Kokên Efrînê heta hezarsala duduyem a berî zayînê dirêj dibin di bin Huriyan û Mitanniyan de. Beşek bû ji padişatiya kurd a kevn ya Kommagenê di sedsala yekem a berî zayînê de. Navê wê ji çemê Efrînê tê ku di herêmê de diçe û bi Furatê re tê yek kirin. Romî, Bîzantîn û Misilman li pey hev hatin. Di bin Îslamê de Efrîn bû beşek ji emaretê Eyûbî ya Helebê, paşê Memlûkan û Osmaniyan. Di sedsalên 17-18-an de wek wîlayeteke nîv-otonom hate birêvebirin ji aliyê eşîrên mezin ên kurdî ve, sereke jê eşîra Şikoyî û eşîra Cûme. Bi jiyana sofî û wek navendeke girîng a Neqşebendiyê li Sûriyê navdar bû. Bi parçebûna Kurdistanê di destpêka sedsala 20-an de, Efrîn bû beşek ji Sûriya Fransî û paşê Sûriya serbixwe. Di bin Esedê bav de paqijkirinek giran dît: serjimêriya 1962-an gellek niştecîhan ji wendana hemwelatîbûnê bi dehsalan kir, perwerdeya kurdî hate qedexekirin, û cotkar ji xwedîkirina axên zeytûnê yên ku bav û kalên wan hiştibûn hatin dûr xistin. Bi şoreşa sûrî ya 2011-an, Efrîn bû yek ji kantonên xweseriya kurdî di bin PYD-ê de, ligel Cizîrê û Kobanî. Şeş salên aşitî nisbî hat; perwerdeya kurdî ji nû ve hate damezirandin û jin ji bo cara yekem postên rêber girtin. Xemgîniya tirk ev bû ku Efrîn rasterast bi Çiyayê Kurdaxê li ser sînorê tirk bû. Di 20-ê Çile 2018-an de, Tirkiyê Operasyona Çiqilê Zeytûnê bi milîsên sûrî yên alîgir dest pê kir û piştî du mehan şerî Efrîn dagîr kir. Zêdetirî 300 hezar sivilên kurd ber bi herêmên Şehba û Helebê reviyan; hin gundên wan ji nû ve ji aliyê ereb û tirkmenan ji Idlibê hatin tijîkirin. Bi dehan hezar dara zeytûnê hatin birîn an hatin dizîn, malên kurd hatin musadere. Bi hezaran kurd gilîyên xwe gihandin Neteweyên Yekbûyî, û Efrîn hîn jî li hêviya rizgariyek ku nehatiye ye. Lê rûnê zeytûnê yê Efrînê, ku bi bêhna xwe ya yekta diçe Ewropayê, di her dilop de bîreweriya çiyayî hildigire.